رهیافت نامه

با نزديک شدن به چهارشنبه آخر سال بعضا از گوشه و کنار شهر صداهاي مهيبي به گوش مي رسد، سرگرمي خطرناکي است.

"تلفات چهارشنبه سوري امسال در کرج 12 مجروح بود" ، "کاهش شنوايي ناشي از صداي ترقه و مواد منفجره غيرقابل درمان است "، انفجار مواد محترقه نوجواني را مجروح کرد"و هزاران دست از اين تيترهاي تاسف برانگيز؛ بعد از چهارشنبه آخر سال سر تيتر روزنامه ها مي شود.

جشن سوري يا چهارشنبه سوري، نام واپسين چهارشنبه گاه شماري خورشيدي ايراني است که شب  آن با آيين هايي همراه است که مهم ترين آن پرش از روي آتش است. به اين جشن ايراني در جاهاي گوناگون، نامهاي گوناگوني نيز داده اند: گول چارشمبه (اردبيل)، گوله گوله چارشمبه (گيلان)، کوله چووارشمبه (کردستان)، چووارشمبه کولي (قروه، نزديک سنندج)، و چارشمبه سرخي (اصفهان). رسمي بسيار نزديک با آيين پرش از روي آتش به نامzDerenbe  را ارمنيان ايران در روز تعطيل (14 فوريه) برگزار مي کنند.

 برخي واژه  سوري را با سور(=مهماني، جشن) پيوند داده اند و برخي آن را با واژه سرخ همپيوند دانسته اند.(مانند گل سوري=گل سرخ). هر آينه انگاره دوم استوارتر است و نام سوري اشاره اي است به خود آتش و رنگ سرخ آن. کاربرد اصطلاح "چارشمبه سرخي" در اسپهان و برابر بودن سور و سرخ در گويش هاي گوناگون ايران نيز، تاييد ديگري بر اين ديدگاه است. 

يکي از آيين هاي نوروزي امروز- که بايستي آميزه اي از چند رسم متفاوت باشد- "مراسم چهارشنبه سوري " است که در برخي از شهرها آن را چهارشنبه آخر سال  گويند .

فرخنده سعادتیان، کار‌شناس ارشد علوم اجتماعی با اشاره به ضرورت تفریح و سرگرمی برای انسان معاصر می‌گوید: بنابر دلایلی همانند ماشینی شدن، انسان امروزی فرصت فراغت بیشتری دارد. بنابراین چنانچه برای این زمان، برنامه ریزی وسیاستگذاری مناسب صورت بگیرد، می‌تواند نقش موثری در افزایش رفاه، ثروت و سلامت شهروندان داشته باشد.

وی در ادامه اظهار داشت: اما‌ گاه این مقوله از سوی افراد و متولیان امر مورد غفلت قرار می‌گیرد و افراد با برنامه‌های جایگزین سعی می‌کنند نیازهای خود را رفع کنند. برای مثال، بازار‌ها فضاهای تجاری هستند اما برخی افراد بدون آنکه نیازی به خرید داشته باشند به قصد تفریح و سرگرمی پاساژ گردی می‌کنند. اگر برای این افراد، فرصتها و بسترهای موثری برای تفریح وجود داشته باشد به طورحتم به آن سو می‌روند.


این کارشناس خاطرنشان کرد: همچنین اگر افراد جامعه به آتش بازی بیشتر علاقه‌مند هستند، یعنی دیگر گزینه‌ها نتوانسته رضایت آنهارا جلب کند. پس باید گزینه‌های دیگری برای تفریح سالم آنها درشب چهارشنبه سوری مورد توجه قرار بگیرد.
 
 
 چهارشنبه سوري

 تصويري از يکي از ديوار نگاره هاي چهل ستون، متعلق به دوران صفويه که جشن و پايکوبي ايرانيان را در شب چهارشنبه سوري به تصوير کشيده است.چهارشنبه سوري نام جشني باستاني و برگرفته از آيين زرتشتي است که ايرانيان از 1700 سال پيش از ميلاد تاکنون در آخرين شب چهارشنبه (سه شنبه شب) هر سال، آن را با برافروختن آتش و جشن و شادي در کنار آن برگزار مي کنند. جشن آتش در واقع پيش درآمد جشن نوروز است که نويد دهنده رسيدن بهار و تازه شدن طبيعت است.
 
واژه چهارشنبه سوري از دو واژه چهارشنبه که نام يکي از روزهاي هفته است و سوري که به معني سرخ است ساخته شده است. آتش بزرگي تا صبح زود و برآمدن خورشيد روشن نگه داشته مي شود که اين آتش معمولا در بعد از ظهر زماني که مردم آتش روشن مي کنند و از آن مي پرند آغاز مي شود و در زمان پريدن مي خوانند: "زردي من از تو، سرخي تو از من" در واقع اين جمله نشانگر يک تطهير و پاک سازي است که واژه سوري به معني سرخ به آن اشاره دارد. به بيان ديگر شما خواهان آن هستيد که آتش تمام رنگ پريدگي و زردي، بيماري و مشکلات شما را گرفته و سرخي و گرمي و نيرو به آن را جايگزين کند.

 
 تاريخي براي برگزاري جشن سوري

 تا به حال بر اساس تحقيقات محققين و پژوهشگران هيچ سند تاريخي براي روز دقيق برگزاري جشن سوري در زمان باستان بدست نيامده است. برخي جشن چهارشنبه سوري را به دليل نبود روزهاي هفته در ايران باستان، جشني نوساخته قلمداد مي کنند در حالي که اين پندار درست به نظر نمي رسد.

هرچند که از دلايل و ديرينگي چارشنبه سوري آگاهي چنداني در دست نيست، اما شواهد متعددي در وجود نام  روزهاي هفته در ايران باستان در دست است و از جمله در شاهنامه  فردوسي هم به نام روزهاي هفته و هم به جشن آتشي در "چارشنبه روز" اشاره شده است.

با توجه به شواهد موجود، احتمال مي رود که اين جشن با جشن "فروردگان" در بيست و ششم اسفند و نيز با خانه تکاني پايان سال و پاکيزگي خانه در پيوند باشد. پريدن از روي آتش نيز بر خلاف برخي پندارها به هيچ وجه بي احترامي به آتش نيست، بلکه اين کار به گونه اي نمادين براي سوزاندن و پاک کردن همه  بدي ها و نادرستي ها و کدورت ها انجام مي شود.

به هر روی چهارشنبه آخر سال رسید و  در سال جاری نیز با تمهیداتی که دستگاههای متبوع از جمله شهرداری، فرمانداری و ادارات خدمات رسان در شهر اندیشیده اند امید است شاهد کاهش آسیبهای مربوط به این روز باشیم.

در این زمینه پنج هزار تراکت هشدارهای ایمنی چهارشنبه آخر سال در این کلانشهر به همت سازمان آتش نشانی توزیع شده است همچنین مناطق پرتردد در چهارشنبه آخر سال شناسایی شده و تمامی ایستگاه ها در حالت آماده باش هستند.

در کنار اقدامات شهرداری کرج، فرمانداری کرج نیز در دو بحث امنیتی و خدماتی تمهیداتی را در شهر اندیشیده است.

امید که این سنت دیرینه نوید بخش گذران لحظاتی شاد برای شهروندان باشد.

.............

گزارش/ محبوبه بابائی